K harfi ile başlayan bitkiler

Kökboya,Boyaotu

KÖK BOYA, BOYA OTU, KIZIL BOYA

RUBIA TINCTORUM L.

 (Rubiaceae-fam.)

Bulunduğu Yerler: Çamlıklar arasında ve avlu boylarında yabani halde yetişir.

Yapısı: Çok yıllık otsu bir bitkidir. Çok yan köklü olan köksap; 1 cm. kadar kalın, sürüngen, kahve kırmızı bir renktedir. Sap sürüngen veya tırmanıcı, dört köşeli, pürtüklü, 15 cm. kadar uzunluktadır. Yapraklar ; mızrak şeklinde veya yumurta- mızrak arası bir biçimdedir. Yapraklar 4-6 adet olup boğumlu yerlerden çıkar. Yaprak pervazları ile yaprakların alt kısmında damarlarda bulunan çengelli kısa dikenleri vasıtasıyla etraftaki eşyaya tutunarak tırmanırlar. Küçük sarımsı yeşil renkte 4-5 bölümlü yapraklar ile donanmış taç, birkaçı birarada olup süpürgecikte toplu halde bulunurlar.Meyve sulu, önceleri kırmızı, olgunlaşınca kararırlar. İki çekirdeklidir. Mayıs temmuz aylarında çiçek açar.

Meyvelerin olgunlaşmasından sonra eylül ekim aylarında genellikle3-4 yasındaki bitkilerin  köksapları çıkarılır. Kökleriyle birlikte çıkarılan köksaplar yıkanır, gölgede veya 40 dereceye kadar ısılı fırınlarda kurutulur. Kuru kısımların dış tarafı siyah veya sarımtrak kırmızı, iç kısmı açık kırmızı renktedir. Kokusuz, az acı bir lezzeti vardır. % 12 rutubete müsaade edilir. Torbalarda veya balya halinde paketlenir. Kuru ve havadar binalarda muhafaza edilir.

Kimyevi Terkibi: oksi ve oksimetilantrahinonlar ve onların çözüntüleri purin (köksapları rengi bundan ileri gelir), psevdopurpurin ksantopurpurin, alizarin, rubiadin di ve trioksiyatarin asidi glikozidler, limonen, elma asidi, albüminli ve pektimli maddeler maddeler vs.

Hangi Hastalıklarda Kullanılır: İdrar söktürücü ve rahim temizleyici bir özelliğe sahiptir. Böbrek ve mesanedeki taş ve tedavisinde yardımcı ilaçtır. Bundan başka kemiklerin teşekkülünede yardım eder. Böbreklerde taş, böbrek leğeni ve mesane iltihabı, adetin azlığı veya yokluğu, kemik hastalıklarında ( raşitizm) , iyi huylu anemilerde yardımcı ilaç olarak kullanılır.

Halk tababetinde; kemik deformlarında dalak ağrıları, kemik veremi, bağırsak ülseri, cerahatlı yaralar, sirace, sarılık gibi hastalıklara karşıda uygulanır. Köksaplar ve meyveler boyacılıkta kullanılır.

Kullanılışı: Kıyılmış köklerden 1 çay kaşığı 400 gr. suda 10 dakika kaynatılıp süzülür. Günde 3 defa yemeklerden evvel birer çay bardağı alınır. Kökler toz halinde de kullanılır, günde 3 defa yemeklerden evvel mısır tanesi büyüklüğünde, az su ile alınır.