K harfi ile başlayan bitkiler

KRİZANTEM

(Chrysanthemum cinerariaaefolium)

Papatyagiller familyasındandır.Diğer adları Dağlama, Akır karha, nezle otu, horozibiği, pire kapan, pire otu, dalmaçya pireotu.

(Chrysanthemum, Yunancada “Altın” demek olan chrysos ile “ çiçekler” demek olan anthemos sözcüklerinin  birleşmesinden  meydana  gelmiştir ki sarı  çiçekli bazı bitkilerin  eski Yunancadaki adıdır bu.)

(Halk hekimliğinde kullanılan ve kitabımızda tanıtılan  diğer Chrysanthemum türleri de şunlardır:Altın düğme , dağlama,sarı margarita, margarita ve marsıvan otu.)

Chrysanthemum cinerariaefolium 70-75 cm boylarında , dallara ayrılan  yapıda gri-yeşil dik gövdeli , çok yıllık, otsu bir bitkidir.İnce parçalı,kenarları gümüşi, alt yüzü beyazımsı gri-yeşil renkli yaprakları   vardır.Mayıs-haziran aylarında  ortası sarı çevresindeki uzun dilsi  yaprakları beyaz çiçekler açar.

Bu arada papatyayla bunu karşılaştırmamak gerekir.Krizantemin  kömecinin  ortası sert ve yassı papatyanınkiler konik yumuşak ve biraz koftur; iki çiçeğin kokularıda farklıdır.

Hersek ve Karadağın sahil bölgelerinde yabani olarak bulunur, dünyanın  çeşitli yerlerinde  kültürü yapılır.Kültürü için güneşli  ve  açık alanlar gerekir.Tohumlar ilkbahar sonuyla yaz başlangıcında ekilir, ilkbaharda kökler ayrılır 15-30 cm lik aralıklarla dikilir.

Kuru  ve güneşli havalarda bitkinin çiçek başları  toplanır.Saplarından  iyice ayıklanıp  güneşte kurutulur, geceleri kapalı  yerlere alınır.En iyisi  fırında kurutmaktır.

Böcek  öldürücü özelliğini  yitirmemesi için toplanan çiçek kömeçleri karanlık yerlerde saklanır.

Alerjiye yol açmaması  için bitki  kömeçleriyle  uzun süre uğraşılacaksa ellere eldiven takılır.Bileşiminde piretrin , eterik yağ ve sakızlı maddeler bulunur.

Pietrin doğal  bir böcek öldürücüdür.Memelilere zarar verdiği için kurutulmuş  krizantem kömeçlerinden  elde edilen ilaç  insan ve hayvan  cildine  yapışan , yaklaşan  böcekleri  temizlemede  tarımda  da  zararlılara karşı  mücadelede güvenle  kullanılır.Diğer böceklerin  ve- elbette  önerilmemekle birlikte- balıkların öldürülmesinde de etkilidir.

Krizantem  kesme  çiçekçilikte  de sevilen  bir bitkidir.

Hoş kokusu ve böcek  öldürücü  özelliğinden  dolayı  kırsal   bölgelerindeki  geçici  konukluluklarda, dezenfektan yada yarı-sabun yerine  bu bitkiden  yararlanmak  mümkündür.Gezgin  Chang Yee, deniz kabuklarını  yedikten sonra  ellerin  temizlenmesinde krizantemden yararlanılacağını söyledikten sonra şunları  ekler:”Yengeçler , krizantemler, şarap ve bilge ay, sanatçılarla ozanların sonbahardaki  dört keyfini oluşturur.”