L harfi ile başlayan bitkiler

LALE AĞACI

(Liriodendron tulipefera)

Manolyagiller familyasındandır.

Anayurdu Amerika’nın doğusuyla Güney Kanada’da 40-50 hatta 60 metre  boylanabilen bunun dışındaki  bölgelerde de 20-25 metre boy yapan  boylanmasına  çatlaklı,siyah kabuklu gövdesi 3-4 metre çapa ulaşan ,gevşek ve yuvarlak  tepeli  bir ağaçcıktır.Almaşık dizilişli  5-10 cm uzunluğundaki  sarı yaprakları  10-20 cm  uzunluğunda ve dört parçalıdır, ortadaki  parçalar makasla kesilmiş gibi küt ve  kenarları  köşelidir.Adeta  ördek ayağı şeklindedir.Sonbaharda  altın sarısı  bir hal alırlar.Ağacın  tomurcukları  büyük bir kuş gagası gibidir.15-20 yaşından itibaren  haziran-temmuz  aylarında  sürgünlerin  uçlarında  açan çiçekler 6-8  cm’lik  enleriyle  iri bir laleyi andırır.Renkleri  yeşilimsi- sarı beyaz  ama turuncu lekelidir.Bütün  ihtişamlarına  rağmen  dikkatli bakılmazlarsa uzaktan  fark edilmeyebilirler.Ancak arılar,kelebekler bu kokusuz çiçekleri  çok severler.Açık kahverengi ,iğ biçimli  kozalaksı   meyveleri 6-8 cm boyundadır.

Yaprağını döken  ağaçların  en büyüğü ,yeryüzündeki  ağaçların da en  eskilerinden  biri sayılır.

Ağaç ilk yıllarında  hele yerinide severse kavak kadar hızlı büyür.200 yıl kadar  yaşar.Kavak demiştik,Amerika’daki adlarından biri de zaten Sarı kavaktır.1600’lü   yıllarda Amerika’dan İngiltere’ye  getirilmiş,buralarda varlıklı ailelerin büyük   bahçelerine  dikilmiştir.Daha sonra yavaş yavaş  diğer ülkelere de yayılmış,bir  orman ağacı olmasına karşın çiçeklerinin ve yapraklarının güzel görünüşleri  nedeniyle park ve bahçelerdeki yerini almıştır.

İstanbul’da boyları 30 metreye kadar yaklaşan lale ağaçlarının yerlerini İstanbulluların  ne kadarı  biliyor bilmiyorum.Bursa’da Botanik Parkına  gittiğimde burada birkaç  örneği bulunan  5-6 metre boyundaki  lale ağaçlarını  görmeden  onlara yakından  bakmadan geri dönmeyiz Seher’le.

Sevgili okuyucum  bir edebiyatseverseniz,Latife Tekin’in”Ormanda Ölüm Yokmuş” adlı  romanında lale ağacının  bir senfoni içinde yinelenip  duran tema  gibi karşınıza  çıktığını görürsünüz.

Ağacın  odunu ,özellikle kökü  idrar arttırıcı,güçlendirici,uyarıcı olarak kullanılır.Yeşil kabuk cinsel güçlendirici olarak ağızda  çiğnenir.Kabuğun  içerdiği tulibpiferin  kalp ve sinir sistemini  güçlendirir.Demlenen  çay sindirim,dizanteri,romatizma,öksürük,yüksek ateş gibi sorunlarda işe yarar.Bu çay dışardan da yaralara  çıbanlara uygulanır.

Ağacın  odunu  mobilyacılıkta kullanılır,kabuğundan da altın rengi boyar madde elde edilir.