S harfi ile başlayan bitkiler

Şerbetçiotu,Mayaotu

ŞERBETÇİOTU, MAYAOTU 

HUMULUS LUPULUS L.

(Conabaceae-fam.) 

 
Bulunduğu Yerler: Çalılılar arasınde genellikle dere boylarında, ekseriya çok rutubetli yerlerde yetişir.

Yapısı: Köksap çok kuvvetli, sap 6 m. kadar uzun, birçok dikenle kaplı, köşeli, içi boş (kof) tırmanıcı, çok yıllık otsu bir bitkidir. Yapraklar karşılıklı, genellikle elayası biçiminde 3-5 bölümlü ve iri dişlidir. Çiçekler sarı yeşil, 1 cinsiyetlidir. Dişiler kozalak şeklinde meyveli çiçek demetini teşkil ederler ve yaprak koltuklarında bulunurlar. Erkekler süpürgemsi çiçek demetinde toplu, kenar çiçekler 5 parçalı ve 5 erkek organlıdır. Meyve yumurta şeklinde kozalaktır. Temmuz-Ağustos aylarında çiçek açar.

Kullanılan Kısımlar: Dişi çiçek demetleri, kozalakların henüz kapalı oldukları zamanda ( ağustos ayında) toplanırlar. Çiçek demetini örten pullar ve çiçekler açık sarı renkte, reçineli bezlerle sarılıdırlar.  Bu bezler elle sürtülerek ayrılır. Karakteristik kokulu ve acı tattadırlar. Kozalaklar gölgede veya 35 dereceye kadar ısılı fırınlarda kurutulur. Kuru bitki yeşilimsi sarı renkte, karakteristik kokulu ve acı tattadır. Kabul edilen rutubet miktarı % 12 dir. Balya halinde paketlenir, Gölgede ve havadar yerlerde muhafaza edilir.

Kimyevi Terkibi: Lüpulin yağlı maddeler, sarı boyama reçineli maddeler, mum, valerian asidi ve eterik yağ (sekviterpenli)  alkol luparenol, sekviterpen humulen, luparon ketonu, alifat terpeni mirsen, fenol eterik luparol, izovalerian asidinde hidrolize edilen, bitkiyi oğuşturduğumuzda çıkan koku bundan ileri gelmektedir. Eterik yağın terkibi bunlardır. Reçineli maddelerde humulon ve lualon izole edilmiştir, bunlardan asli unsurlara ayrılanlar valerian asidi, alifatlı terpen alkolleri geraniol ve linalool’dur. Bezler ayrıca kolin, tanenler, humulin alkaloidi, sarı boyama, trimetilamin, vitamin C vs. ihtiva eder.

Hangi Hastalıklarda Kullanılır: Bitki sinirleri yatıştırıcı, ağrıları rahatlaştırıcı ve idrar söktürücü te sirdedir. Asabiye ve mide ağrılarına karşı kullanılır.

Şerbetçiotu kozalakları halk tababetinde ağrılı işeme, ağrılı adet , baş ağrısı, uykusuzluk, sarılık, safra kesesinde taş ve kum, mesane, idrar yolu ve prostat bezi iltihabı, cinsi arzuyu sakinleştirici, sirace, gayrı ihtiyari meni akması (ihtilam) vs. kullanılır. 1/10 nisbetinde kırmızı şara içerisinde 8 gün bekletildikten sonra sarılık hastalığına karşı verilir.

Haricen şişkinliklere ve ülsere tavsiye olunur. Deri  kanserine domuz yağıyla karıştırıarak sürülür. Veteriner hekimlikte hayvanlarda su toplamada kullanılır.

Kullanılışı: Bitkiden 2 çorba kaşığı 0,5 lt. kaynar su ile haşlanır ve 2 saat bekletilir, günde 4 defa yemeklerden evvel birer çay bardağı alınır.